Özbekistan Sağlık Sisteminde Dönüşüm ve Türkiye ile İş Birliği

Hedef Pazarlar | Özbekistan

Değerlendirme tarihi: 1 Kasım 2026

Sağlık yatırımlarının toplumun ihtiyaçlarıyla buluşturulması, sürdürülebilir gelişmenin temelidir. Hastaneler, yataklar ve tıbbi cihazlarla oluşturulan kapasite; nitelikli insan kaynağı, güçlü finansman ve koordineli hizmet sunumuyla kalıcı sağlık kazanımına dönüşebilir. Bu yazıda, Özbekistan’da açıklanan reformlar ve resmî veriler ışığında, mevcut kapasitenin daha etkin kullanılmasına ve hizmet kalitesinin geliştirilmesine yönelik önerilerimizi paylaşıyoruz.

Özbekistan’ın sağlık sistemindeki dönüşümü bu çerçevede okumak gerekir. Ekim 2026’da açıklanan yeni adımlar, sağlık altyapısının nüfus ve ihtiyaçlara göre planlanmasını, özel sektörle hizmet temelli iş birliklerini ve profesyonel yönetimi gündeme taşımaktadır. Türkiye açısından bu süreç; sağlık hizmetleri, eğitim, işletmecilik, ilaç, tıbbi cihaz ve dijital sağlık alanlarında karşılıklı kapasite geliştirme fırsatları sunmaktadır. [5, 6]

Nüfus verisi sağlık planlamasının temelidir

Özbekistan’da 1 Ocak 2026 için açıklanan nüfus yaklaşık 38,24 milyondur. Eylül 2026’da açıklanan nüfus sayımı ön sonuçları ise 39,047 milyon kişiye işaret etmektedir. Bu iki değerin farkını doğrudan aynı yıl içindeki nüfus artışı olarak yorumlamak doğru değildir. Sayım kapsamı ve kayıtların güncellenmesi de farklılığı açıklayan unsurlardır. [1, 2]

Tablo 1. Kaynaklar: Millî İstatistik Komitesi ve Cumhurbaşkanlığı. [1, 2]

Güncellenen nüfus verileri, sağlık planlamasının doğruluğunu geliştirmek için değerli bir imkân sunmaktadır. Bölgesel hekim ve yatak göstergelerinin yeni nüfus bilgileriyle birlikte değerlendirilmesi, yatırımların ihtiyaçlara daha iyi yönlendirilmesini sağlayabilir. Yaş yapısı, hastalık yükü, yerleşim düzeni ve hastanın hizmete ulaşma süresinin planlamaya eklenmesi bu katkıyı güçlendirecektir.

Kapasite artışı ve hizmetin kapsamı

Resmî 2024 sağlık istatistikleri, hastane sayısında güçlü bir artış göstermektedir. Ancak yatak sayısındaki artış daha sınırlıdır.

Tablo 2. Kaynak: 2024 yıl sonu sağlık istatistikleri. Yatak artış oranı yayımlanan yuvarlanmış değerlerden hesaplanmıştır. [3]

Hastane sayısındaki yüzde 37,7’lik artış ile yatak kapasitesindeki yaklaşık yüzde 3,1’lik artış, hizmet ağının farklı boyutlarını göstermektedir. Kuruluşların büyüklüğü, faaliyet kapsamı ve kayıt yöntemlerinin birlikte incelenmesi, bu gelişmenin hizmet kapasitesine katkısını daha iyi açıklayacaktır. Hizmet kalitesindeki değişim ise klinik sonuçlar ve hasta deneyimiyle ayrıca izlenmelidir.

Yatırım değerlendirmesinde kurum sayısına; aktif yatak, doluluk, personel kapasitesi, ameliyathane kullanımı, cihaz çalışma süresi ve klinik sonuçlar eşlik etmelidir.

Bölgesel dağılımın gösterdiği farklılıklar

19 Ekim 2026’da güncellenen resmî seriye göre, 2025 yılında ülke genelinde her 10 bin kişiye 47,6 hastane yatağı düşmektedir. Bölgeler arasında belirgin farklılıklar bulunmaktadır.

Tablo 3. Kaynak: Millî İstatistik Komitesi, SIAT; gösterge kodu 2.04.07.0109. [4]

Taşkent şehrindeki oran, Surhanderya’nın yaklaşık 2,44 katıdır. Bununla birlikte başkentteki merkezlerin başka bölgelerden hasta kabul etmesi, yerleşik nüfusa dayanan oranı etkileyebilir. Bu nedenle farklılık, tek başına fazla veya eksik yatak kararı vermeye yeterli değildir. Hasta akışı, sevkler, doluluk ve ulaşım süreleriyle birlikte değerlendirilmelidir.

Andican’ın ülke ortalamasının üzerindeki yatak kapasitesi, mevcut imkânların hizmet kalitesiyle birlikte geliştirilmesi için bir temel sunmaktadır. Branşlara göre ihtiyaç, uzman ekip dağılımı ve fiilen kullanılabilen kapasitenin incelenmesi, sonraki yatırımların önceliklerini belirlemeye yardımcı olacaktır.

Mevcut kapasitenin niteliğini ve işlevselliğini geliştirmek

Özbekistan’da 2023 yılı için 10 bin kişiye 47,4 yatak, başka bir ifadeyle bin kişiye 4,74 yatak bildirilmiştir. OECD’nin aynı yıl ortalaması bin kişiye 4,2 yataktır. Özbekistan’ın değeri bu ortalamanın yaklaşık yüzde 13 üzerindedir. Tanım ve kapsam farklılıkları dikkate alınması gereken bu karşılaştırma, tek başına ülke genelinde yatak fazlasını kanıtlamaz; kapasite kararlarının kalite, kullanım ve bölgesel ihtiyaç göstergeleriyle birlikte değerlendirilmesini destekler. [4, 10]

Bizim önerimiz, mevcut kapasitenin yeterli olduğu yerlerde kaynakları öncelikle yatak ve bakım kalitesine yönlendirmektir. Nitelikli yatak; uygun fiziksel ortam, mahremiyet, enfeksiyon kontrolü, gerekli izlem ve oksijen altyapısı, eğitimli ekip ve kesintisiz bakımın birlikte sağlandığı hizmet kapasitesidir. Bu unsurların birlikte geliştirilmesi, mevcut yatırımların hastaya sağladığı faydayı artıracaktır.

Yeni yatak kararından önce branş bazında aktif kapasite, doluluk, ortalama yatış süresi, önlenebilir yatışlar ve bekleme süreleri incelenmelidir. İhtiyacın kanıtlandığı bölgelerde yeni kapasite geliştirilmeli; diğer alanlarda modernizasyon, günübirlik tedavi, rehabilitasyon ve evde bakım olanakları değerlendirilmelidir. Yatak doluluğunu tek başına performans hedefi yapmak, gereksiz yatışları teşvik edebilir.

Finansal sürdürülebilirlik ve hastanın mali açıdan korunması

DSÖ ve Avrupa Sağlık Sistemleri ve Politikaları Gözlemevi’nin 2024 raporundaki tarihsel veriler, reformların finansal koruma boyutunu açıklamaktadır.

Tablo 4. Kaynaklar: Health Systems in Action: Uzbekistan, 2024 ve ILO, 11 Eylül 2026. Veri yılları farklıdır; oranlar 2026 harcamaları değildir. [7, 9]

Daha güncel bir değerlendirme, ILO’nun 11 Eylül 2026 tarihli açıklamasında yer almaktadır. DSÖ Küresel Sağlık Harcamaları Veri Tabanına dayanan açıklamaya göre, cepten ödemeler 2023’te cari sağlık harcamalarının yaklaşık yüzde 64’ünü oluşturmaktadır. Bu, finansal koruma sorununun devam ettiğine işaret eder. Eski rapordaki 2021 oranıyla kesin bir değişim hesabı yapılmadan önce aynı güncel veri serisi ve revizyonlar kontrol edilmelidir. [9]

Cepten ödeme payı, tek başına kaç kişinin tedaviden vazgeçtiğini göstermez. Bu sorunun yanıtı için gelir gruplarına göre ödeme yükü, karşılanamayan sağlık ihtiyacı ve yoksullaştırıcı sağlık harcamaları izlenmelidir.

Sağlık bütçesindeki artışların da nominal tutarlarla değerlendirilmesi yeterli değildir. Enflasyon, nüfus ve hizmet kapsamı dikkate alınarak kişi başına reel kaynak değişimi hesaplanmalıdır. Ardından bu kaynakların bekleme sürelerine, ilaç erişimine ve tedavi sonuçlarına nasıl yansıdığı araştırılmalıdır.

Sigorta finansmanıyla hizmet kapasitesini güçlendirmek

Sahadaki gözlemlerimiz, kamu hastanelerinin hizmetlerini sürdürebilmesi için gelir yapısı ile kamu hizmeti sorumluluklarının birlikte değerlendirilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Ücretli hizmet gelirleriyle bütçe ve sigorta ödemelerinin uyumlu planlanması; kurumların mali istikrarını, zamanında tedaviyi ve toplumun hizmete erişimini birlikte destekleyebilir.

Devlet Sağlık Sigortası Fonunun garanti edilmiş hizmet paketi kapsamında hizmet satın alma rolü, finansal korumanın geliştirilmesi için önemli bir araçtır. ILO’nun Eylül 2026 açıklamasında, ülke çapında kapsamın 2026 sonuna kadar sağlanmasının beklendiği belirtilmektedir. Bu hedefin uygulamaya dönüşmesi sürecinde, kamu hastanelerinin hizmet yükü ve maliyetlerinin geri ödeme modelinde yeterince karşılanması üzerinde durulmasını öneriyoruz. [9]

Geri ödeme tarifelerinin vaka maliyetleriyle düzenli karşılaştırılması, ödeme takviminin öngörülebilir olması ve kesinti gerekçelerinin açık biçimde paylaşılması, hastanelerin mali planlamasını güçlendirebilir. Kamu ve özel kuruluşlar için vaka ağırlığına göre tarife–maliyet farkı, ödeme süresi ve hastadan alınan ek ücretlerin birlikte izlenmesi yararlı olacaktır. Kamu hastanelerinin acil hizmet, eğitim ve kesintisiz hazır bulunma görevlerinin finansmanda ayrıca karşılık bulması, sistemin bütününü destekleyecektir.

Kamu ve özel kuruluşların deneyimlerinin ortak kalite hedefleri etrafında buluşturulması, hizmet organizasyonunu ve kaynak kullanımını geliştirebilir. Özel sektörün hizmet geliştirme ve işletmecilik kapasitesi ile kamu kurumlarının yaygın hizmet, eğitim ve ileri bakım görevleri birbirini tamamlayacak biçimde planlanabilir. Hizmet satın alımında ihtiyaç, doğrulanmış kalite, erişim ve maliyet ölçütlerinin ortak kullanılması, bu iş birliğinin topluma katkısını görünür kılacaktır.

Ekim 2026 gündemi ve yönetimde dönüşüm

Son açıklamalar, altyapı yatırımlarının yanında hizmetin nasıl yönetileceğine odaklanmaktadır.

Tablo 5. Kaynak: Cumhurbaşkanlığı, 26 ve 28 Ekim 2026. Farklı olgunluk düzeyindeki proje tutarları tamamlanmış yatırım olarak toplanmamalıdır. [5, 6]

Bu yönelimden çıkarılabilecek yönetim sonucu, yatırım kararlarının işletme planlarıyla birlikte hazırlanması gerektiğidir. Yeni bir merkezin personeli, sarf tedariki, bakım bütçesi, sevk ağı ve geri ödeme modeli önceden tanımlanmalıdır. Hizmet alım sözleşmelerinde de işlem hacmine ek olarak kalite, süreklilik ve hasta güvenliği ölçütleri bulunmalıdır.

İnsan kaynağı ve hizmete erişimde yeni adımlar

27 Ekim 2026 tarihli resmî açıklama, ilaç erişimi ve mesleki eğitim alanlarında genişleme öngörmektedir.

Tablo 6. Kaynak: 27 Ekim 2026 tarihli resmî açıklama. Gelecek yıllara ilişkin maddeler duyurulan planlardır. [8]

Eğitim kapasitesindeki artışın hizmete dönüşmesi, mezun sayısından daha kapsamlı bir değerlendirme gerektirir. Hekimin yanında hemşire, teknisyen, biyomedikal uzmanı ve sağlık yöneticisinin yetkinliği de belirleyicidir. Eğitimlerin başarısı; kazanılan becerilerin uygulanması ve klinik sonuçlardaki değişimle izlenmelidir.

Ücret ve kaliteye dayalı performans sistemi

DSÖ’nün 2024 değerlendirmesi, ücret düzeyi ve sağlık çalışanlarının bölgesel dağılımını geliştirilmesi gereken alanlar arasında ele almaktadır. Yeterli temel ücretin mesleki gelişim ve çalışma koşullarıyla birlikte ele alınması, çalışanların kurumda kalmasını ve hizmet sürekliliğini destekleyebilir. Buna ölçülebilir katkıyı ödüllendiren bir performans modeli eklenmesi, çalışan emeğinin daha görünür olmasını sağlayacaktır. [7]

Daha önce açıklanan başarıya bağlı ek ödemeler ve Ekim 2026 gündemindeki çalışan destekleri, performans yönetiminin geliştirilmesi için bir başlangıç zemini sunmaktadır. Bu düzenlemelerin sahada şeffaf, adil ve tutarlı biçimde uygulanması; klinik kalite ve ekip katkısını izleyen ortak göstergelerle desteklenebilir. [8, 11]

Bizim önerimiz, performans ödemesini işlem sayısının yanında klinik sonuç, hasta güvenliği, uygun kaynak kullanımı, erişim ve ekip katkısına bağlamaktır. Hekim, hemşire ve destek ekiplerinin katkısının görünür olması; değerlendirmede vaka ağırlığı ve kuruma sağlanan imkânların dikkate alınması önemlidir. Kalite ve tıbbi uygunluk ölçütlerinin modele eklenmesi, teşviklerin hastanın gerçek ihtiyacıyla uyumunu güçlendirecektir.

Uygulama önce seçilmiş birimlerde başlangıç ölçümüyle denenmeli; göstergeler, denetim ve itiraz mekanizması çalışanlarla paylaşılmalıdır. Hasta memnuniyeti önemli bir bileşendir; klinik kalite ve güvenlik ölçütleriyle birlikte kullanılmalıdır. Amaç, aynı kaynakla daha fazla işlemden önce daha iyi ve sürdürülebilir sağlık sonucu üretmektir.

Birinci ikinci ve üçüncü basamağın koordinasyonu

Birinci basamak aile hekimliği, poliklinik ve toplum temelli hizmetleri; ikinci basamak genel uzmanlık ve hastane bakımını; üçüncü basamak ise ileri uzmanlık, karmaşık tedavi ve referans merkezlerini kapsayan bir ağ olarak planlanabilir. Koruyucu hizmetlerin ve kronik hastalık takibinin birinci basamakta güçlendirilmesi, hastanelerin uzmanlık gerektiren hizmetlere odaklanmasını destekleyecektir.

Her basamağın hizmet kapsamı, sevk ölçütleri ve geri sevk sorumluluğu belirlenmelidir. Ortak hasta kaydı, tetkik sonuçlarının paylaşılması ve randevu koordinasyonu; tekrarlayan tetkikleri, gereksiz üst basamak başvurularını ve takip kayıplarını azaltmaya yardımcı olabilir. Bu beklenti, uygulama sonrasında tekrar tetkik oranı, uygun sevk ve tedaviye erişim süresiyle ölçülmelidir.

Cihaz ve ekipman desteğinin her basamağın görev ve ihtiyaçlarına göre planlanması kaynak kullanımını güçlendirebilir. Birinci basamak temel tanı ve izlem araçlarıyla, ikinci basamak hizmet kapsamına uygun görüntüleme ve tedavi kapasitesiyle, üçüncü basamak ise ileri teknoloji ve uzman ekiplerle desteklenebilir. Ortak laboratuvar, görüntüleme ve sterilizasyon hizmetleri; taşıma, sonuç verme süresi ve acil erişim şartları sağlandığında kaynak kullanımını iyileştirebilir. [5]

Cihaz satın alımıyla birlikte eğitim, bakım, kalibrasyon, sarf ve yedek parça bütçesi de planlanmalıdır. Koordinasyonun başarısı, sevk sayısını azaltmakla değil, hastanın ihtiyacına uygun basamakta güvenli hizmet alabilmesi ve gerekli üst basamak tedavisine gecikmeden ulaşabilmesiyle değerlendirilmelidir.

Veriden kaliteye izlenmesi gereken göstergeler

Aşağıdaki çerçeve, makalenin yönetim önerisidir; mevcut ulusal sonuçları göstermemektedir.

Tablo 7. Yazarın önerdiği yönetim ve izleme çerçevesi.

Bu göstergeler ortak tanımlarla üretilmeli; klinik ve mali kayıtlar güvenli biçimde ilişkilendirilmelidir. Kurumlar arasındaki karşılaştırmalarda hasta profili ve hastalık ağırlığı dikkate alınmalıdır. Başlangıç ölçümü ve uygun karşılaştırma olmadan bir iyileşmenin yalnızca yeni uygulamadan kaynaklandığı ileri sürülmemelidir.

Türkiye ile hizmet kapasitesini birlikte geliştirmek

Türkiye ile iş birliği, Özbekistan’ın belirlenen ihtiyaçlarına cevap veren programlar üzerinden şekillenebilir.

Tablo 8. Yazarın önerdiği iş birliği ve değerlendirme çerçevesi.

Sağlık turizmi açısından tekil hasta, tekrar başvuru, ikamet ülkesi, seyahat amacı ve branş ayrıştırılmalıdır. Brüt gelirden ekonomik katkıya geçebilmek için tedavi, aracılık, tanıtım ve takip maliyetleri de hesaplanmalıdır. İlaç ve cihaz ticareti, eğitim ve danışmanlık gelirleri ise kendi başlıklarında raporlanmalıdır.

Özbekistan’da açıklanan reformlar, sağlık yatırımlarını nitelikli ve erişilebilir hizmetle buluşturmak için önemli bir çalışma gündemi oluşturmaktadır. Mevcut yatak ve bakım kapasitesinin geliştirilmesi, çalışanların adil ücret ve kaliteye dayalı performansla desteklenmesi, basamaklar arası koordinasyon ve hizmet maliyetlerini gözeten sigorta finansmanı bu süreci güçlendirebilir. Türkiye ile karşılıklı deneyim paylaşımı ve ortak uygulamalar da yerel ekiplerin gelişimine, hastaların mali açıdan korunmasına ve ölçülebilir sağlık kazanımlarına katkı sunabilir.

Kaynaklar

[1] Millî İstatistik Komitesi. 1 Ocak 2026 yerleşik nüfus açıklaması.

https://stat.uz/en/press-center/news-of-committee/66574-zbekiston-a-olisi-38-2-mlndan-oshdi-4

[2] Özbekistan Cumhurbaşkanlığı. New data management model to be introduced in the national statistical system. 2 Eylül 2026.

https://president.uz/en/lists/view/9573

[3] Millî İstatistik Komitesi. Healthcare in the Republic of Uzbekistan, 2024 yıl sonu.

https://stat.uz/img/images/healthcare_p40170.pdf

[4] Millî İstatistik Komitesi. SIAT, Number of hospital beds per 10 000 population, kod 2.04.07.0109; 19 Ekim 2026 güncellemesi.

https://siat.stat.uz/data/3194/?lang=en

[5] Özbekistan Cumhurbaşkanlığı. Sağlık altyapısı ve özel sektör katılımı değerlendirmesi. 26 Ekim 2026.

https://www.president.uz/ru/lists/view/9782

[6] Özbekistan Cumhurbaşkanlığı. President Reviews Progress of Major Healthcare Investment Projects. 28 Ekim 2026.

https://www.president.uz/en/lists/view/9788

[7] DSÖ / Avrupa Sağlık Sistemleri ve Politikaları Gözlemevi. Health Systems in Action: Uzbekistan, 2024.

https://eurohealthobservatory.who.int/publications/i/health-systems-in-action-uzbekistan-2024

[8] Özbekistan hükûmet portalı. New healthcare standards to be introduced, support for doctors to be strengthened. 27 Ekim 2026.

https://gov.uz/en/digital/news/view/238940

[9] ILO. Uzbekistan takes stock of progress and outlines next steps towards universal health coverage. 11 Eylül 2026. https://www.ilo.org/resource/news/uzbekistan-takes-stock-progress-and-outlines-next-steps-towards-universal

[10] OECD. Health at a Glance 2025, Hospital beds and occupancy. 2023 verileri. https://www.oecd.org/en/publications/health-at-a-glance-2025_8f9e3f98-en/full-report/hospital-beds-and-occupancy_152d839e.html

[11] Özbekistan’ın Birleşik Krallık Büyükelçiliği. Salaries of medical workers in Uzbekistan to increase from June 1. 2022 ücret ve teşvik düzenlemelerine ilişkin açıklama. https://www.uzembassy.uk/news/842

Yöntem notu: Sahaya ilişkin değerlendirmeler yazarın gözlemleridir; ülke genelini temsil eden araştırma bulguları olarak sunulmamaktadır. Politika önerileri, resmî istatistikler ve gerçekleşmiş uygulama sonuçlarından ayrılmıştır.

Kaynaklara erişim ve değerlendirme: 1 Kasım 2026. Tablolarda belirtilen yıllar veri dönemlerini ifade eder. Hesaplanan değişimler yuvarlama içerebilir. Politika duyuruları, uygulama sonuçları olarak yorumlanmamalıdır.